Tên đề tài : Thế giới quan duy vật biện chứng và vai trò của nó trong nhận thức và thực tiễn. Liên hệ công tác bản thân.

(Nguyễn Trí Dũng thực hiện)

I. Thế giới quan duy vật biện chứng :
Thế giới quan duy vật biện chứng là phương pháp luận khoa học triệt để và hoàn bị nhất, giữ vai trò quan trong trong nhận thức và thực tiễn đồng thời là nền tảng tư tưởng cho mỗi con người trong việc nhìn nhận thế giới khách quan, đặc biệt trong hoạt động thực tiễn công tác bản thân.
1/ Thế giới quan là gì ?
Thế giới quan theo nghĩa hẹp, là quan niệm hay hệ thống quan niệm của con người về thế giới. Quan niệm hay hệ thống quan niệm này cũng không phải nhất thành bất biến mà thay đổi theo thời đại phụ thuộc vào mức độ hiểu biết và cải tạo giới tự nhiên của con người. Nhưng thế giới không tách rời con người. Theo nghĩa rộng, thế giới quan là hệ thống những quan niệm của con người về thế giới, về vị trí con người trong thế giới đó, về chính bản thân cuộc sông của con người trong mỗi giai đoạn lịch sử nhất định. Còn thế giới quan duy vật biện chứng dựa vào nền tảng chủ nghĩa duy vật Macxit là cơ sở lý luận biện chứng của thế giới quan khoa học hiện đại.

2/ Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy vật biện chứng.
Chủ nghĩa duy vật xuất hiện từ thời cổ đại ngay từ khi triết học ra đời và nó đã trải qua nhiều hình thức khác nhau, nhưng đều thống nhất với nhau ở chỗ coi vật chất là cái có trước và quyết định ý thức, đều xuất phát từ bản thân thế giới để giải thích thế giới. Chủ nghĩa duy vật có nhiều hình thức, nhưng trong lịch sử có các hình thức cơ bản như sau : Chủ nghĩa duy vật chất phác thời cổ đại (Hy lạp – La Mã, Trung quốc, Ấn độ) Chủ nghĩa duy vật máy móc siêu hình thế kỷ XVII – XVIII, Chủ nghĩa duy vật Macxit là đỉnh cao của chủ nghĩa duy vât.
Chủ nghĩa duy vật biện chứng là phương pháp luận triệt để, khoa học và là công cụ sắc bén để nhận thức và cải tạo hiện thực. Theo chủ nghĩa duy vật Macxit, một măt, vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất suy cho cùng quyết định ý thức, mặc khác, ý thức cũng tác động trở lại đối với vật chất. Ý thức phản ánh hiện thực không chỉ trong quá trình hiện thực tác động một cách giản đơn lên nó mà điều quan trọng là phản ảnh trong quá trình con người cải tạo, biến đổi hiện thực. Đây là quan hệ tác động hai chiều trên cơ sở thực tiễn. Cái vật chất muốn được “di chuyển và cải biến trong bộ óc” phải thông qua hoạt động thực tiễn. trái lại ý thức muốn tác động vào thế giới vật chất để làm biến đổi nó thì cũng phải thông qua hoạt động thực tiễn. Nhờ có hoạt động thực tiễn mới biến những chương trình, kế hoạch của con người thành hiện thực vật chất. Bằng hoạt động thực tiễn con người cải biến sự vật trong hiện thực, từ đó cải biến sự vật trong tư tưởng. Như vậy, thực tiễn trở thành khâu trung gian giữa cái vật chất và cái tinh thần.

3/ Chủ nghĩa duy vật Macxit là sự thống nhất giữa thế giới quan duy vật và phương pháp biện chứng.
Trước Mac chủ nghĩa duy vật thường tách rời phép biện chứng. Điều này thể hiện rõ nhất ở chủ nghĩa duy vật thế kỷ XVII-XVIII. Mặt khác , phép biện chứng được chủ nghĩa duy tâm phát triển, nhất là trong triết học Hêghen. Vì vậy để xây dựng triết học duy vật biện chứng Mác đã phải cải tạo chủ nghĩa duy vật cũ và phép biện chứng duy tâm, từ đó tạo nên sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan và phương pháp luận, giữa lý luận và phương pháp, giữa thế giới quan duy vật và phương pháp biện chứng. Như vậy chủ nghĩa duy vật Macxit là chủ nghĩa duy vật biện chứng, còn phép biện chứng Macxit là phép biện chứng duy vật. Duy vật và biện chứng là hai yếu tố liên hệ khăng khít với nhau, không tách rời nhau trong triết học Macxit.

4/ Chủ nghĩa duy vật Macxit có quan điểm duy vật lịch sử là một cống hiến vĩ đại của Mác.
Thiếu sót lớn nhất của chủ nghĩa duy vật trước Mác là tính chất duy vật không triệt để, tức duy vật trong tự nhiên nhưng lại duy tâm trong xã hội. Khi nghiên cứu và phát triển chủ nghĩa duy vật, Mác đã mở rộng học thuyết nhận thức tự nhiên đến nhận thức xã hội loài người và ông đã khắc phục được thiếu sót trên, làm cho chủ nghĩa duy vật trở thành triệt để, sáng tạo ra chủ nghĩa duy vật lịch sử, đây là “Thành tựu vĩ đại nhất của tư tưởng