Trong quá trình đi tìm đường cứu nước, Nguyễn Ái Quốc đã rút ra những bài học kinh nghiệm trong vai trò công nhân Pháp, trong Quốc tế cộng sản… Người đã vạch ra con đường cách mạng Việt Nam, mục tiêu đường lối, chiến lược, sách lược và phương pháp tiến hành cách mạng, những tư tưởng lớn của Người về tổ chức công đoàn cách mạng tập trung ở những vấn đề: Công đoàn phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản; phải tập hợp đoàn kết, dẫn dắt công nhân đấu tranh từ thấp đến cao; tiến lên lật đổ ách thống trị của bọn tư bản, giành chính quyền về tay nhân dân. Cách tổ chức công đoàn phải hướng tới sự đoàn kết giai cấp chứ không chỉ dừng lại ở sự tập hợp, đoàn kết từng nghề. Phải tuyên truyền và thực hiện đoàn kết quốc tế, kết hợp giữa chủ nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế vô sản trong sáng.

Khi giai cấp công nhân Việt Nam giành được chính quyền, trở thành giai cấp lãnh đạo, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu lên những quan điểm lớn về hoạt động công đoàn trong điều kiện mới. Bác nói: "Công đoàn phải hiểu để giải thích cho công nhân hiểu công nhân không có sự lãnh đạo của Đảng thì không làm cách mạng thành công được. Vậy phải tuyên truyền chính sách của Đảng trong hàng ngũ giai cấp công nhân. Công đoàn phải giáo dục cho công nhân về đạo đức vô sản, đạo đức cách mạng… Mục đích của công đoàn là phải cải thiện đời sống công nhân"; "Công đoàn là trường học tiến lên CNXH , tiến lên CNCS . Công đoàn sẽ giáo dục cho công nhân nam nữ biết quản lí nhà máy của mình"; "Công đoàn phải có biện pháp thiết thực để nâng cao trình độ văn hóa và kĩ thuật của công nhân, phải tùy khả năng cộng với cố gắng mà nâng cao đời sống vật chất của họ"…

Trước khi đi xa, ngày 18-7-1969 Bác gặp các cán bộ Tổng Công đoàn, căn dặn: "Bác mong muốn các chú làm tốt công tác vận động, tổ chức, giáo dục quần chúng công nhân, viên chức làm tròn vai trò tiên phong cách mạng trong sự nghiệp chống Mỹ cứu nước và xây dựng CNXH… Khác hẳn với trước kia, công nhân bây giờ là người chủ đất nước, chủ xã hội, chủ cuộc sống… muốn thực hiện đúng vai trò làm chủ, giai cấp công nhân phải quản lí tốt kinh tế, quản lí tốt xí nghiệp, làm cho năng suất lao động không ngừng nâng cao, của cải xã hội ngày càng nhiều với phẩm chất tốt, giá thành hạ… Công đoàn phải bảo vệ cho công nhân phải có quyền thực sự trong xí nghiệp… Công đoàn phải vận động quần chúng lao động tham gia ngày càng rộng rãi vào toàn bộ sự nghiệp xây dựng nền kinh tế quốc dân, vào các kế hoạch kinh tế sản xuất , phân phối…".

Bác thể hiện tư tưởng, quan điểm về công đoàn trong điều kiện giai cấp công nhân đã nắm chính quyền: Phải tuyên truyền, giáo dục đường lối, chính sách của Đảng về xây dựng CNXH, giáo dục ý thức làm chủ đất nước, làm chủ xã hội, làm chủ xí nghiệp cho công nhân viên chức, cho quần chúng lao động; Không ngừng nâng cao trình độ văn hóa, khoa học kĩ thuật , quản lí kinh tế cho công nhân lao động, tổ chức để họ tham gia quản lí xí nghiệp, quản lí kinh tế và bảo vệ quyền làm chủ của người lao động…

Tổ chức công đoàn cần đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp hoạt động cho phù hợp với tình hình thực tế, tránh bệnh thành tích… để giai cấp công nhân xứng đáng là giai cấp lãnh đạo, lực lượng đi đầu trong sự nghiệp CNH-HĐH đất nước

Nguyễn Văn Thanh